A A A

Jerzy Hejnowicz Paradise II

 

 

Instalacja Jerzego Hejnowicza sugestywnie uwidacznia – a precyzyjniej mówiąc – buduje wieloznaczność słowa, stanowiącego jej tytuł. Zostało ono zmaterializowane w postaci metalowej konstrukcji, stanowiącej rodzaj przestrzennego rysunku z wpisanymi weń literami. Podobny rodzaj rozszerzonego rozumienia rysunku artysta ten niejednokrotnie już stosował z powodzeniem i w bardzo zróżnicowany sposób: łączył na przykład lekkie obiekty ze stalowego drutu z rysunkiem ich cieni na ścianie, uzyskiwanych przez specjalnie zaaranżowane oświetlenie (Cela) czy przez rysunki wykonane na powierzchniach ekranów monitorów telewizyjnych emitujących programy TV (Humanoskop). Tak realizowany rysunek – medium najbardziej bezpośrednio zespolone z wyobraźnią i ręką tworzącego – wchodzi w realną przestrzeń, w jakiej znajduje się widz, a ponadto zyskuje materialną konkretność, fizyczny ciężar i walory znaczeniowe użytej materii.

W Paradise II materią przestrzennego rysunku są elementy tworzące napawający niepokojem obiekt, nadający tytułowemu słowu – na przekór naszym przyzwyczajeniom – złowieszczy charakter. „Złowieszczy” – bo wieści jakieś zło, jest bowiem zawierającym wymowną groźbę ogrodzeniem. Zdradza w ten sposób, że w istocie jest wytworem lęku, że „raj” za ogrodzeniem zainfekowany jest poczuciem obaw przed wpływem czegoś z zewnątrz. Komunikuje mimowolnie, lecz jednak bezdyskusyjnie, że ten „raj” jest iluzoryczny, pozorny; nie ma w nim bowiem tej najbardziej podstawowej wolności, jaką jest wolność od lęku. Takie ogrodzenie wyraża też świadomość, że ceną istnienia takiego „raju” dla jednych, jest pozostawanie innych na zewnątrz: w „nie-raju”. Jednak sposób usytuowania ogrodzenia na wystawie pozwala je widzom bez problemu obejść i spoglądać na nie z dwóch stron, tym samym pozbawione jest ono funkcji skutecznego separowania obydwu stref. Stawia zatem pytania: Gdzie właściwie ów raj jest? lub – Czy wytyczona granica nie ma wyłącznie charakteru bariery mentalnej, a nie rzeczywistej?

Niejednoznaczność powstałej sytuacji wzmacniają projekcje na kliku monitorach i ścianach prezentujące ten sam film, przedstawiający biegnącą w stronę widza postać. Nie sposób rozstrzygnąć, czy postać ucieka, czy kogoś goni. Co więcej ustawienie monitorów i projektorów wyznacza różne kierunki naładowanego determinacją biegu. Udziałem widzów (uczestników) staje się stan dezorientacji, chaosu, psychicznej konfuzji. Szukamy wtedy odpowiedzi na pytanie, do jakich zjawisk odnosi się tak skonstruowana sytuacja?

Zapewne pierwszym sposobem jej odczytania będą odniesienia do fali emigracji napływającej do Europy. Jednak uwzględniając zasygnalizowane przed chwilą niejednoznaczności, może jednocześnie kierować uwagę na zjawiska w naszych miastach i osiedlach, w których stale przybywa stref ogrodzonych, oddzielonych (niekoniecznie w tak wizualnie drastyczny sposób) z powodu pojawiania się analogicznych obaw lub pretendowania do wyższego statusu materialnego czy społecznego.

Nie rozstrzygając, jakie z tych odniesień uznamy za istotniejsze dla instalacji Paradise II jako całości, warto też zwrócić uwagę na sam metalowy przestrzenny rysunek, stanowiący jej tak ważny składnik.

Wpisanie słowa „Paradise” w metalowe ogrodzenie ze zwojami drutu ostrzowego (zwanego też żyletkowym), wyjątkowo perfidnie agresywnej wersji drutu kolczastego, zawiera czytelną ironię, a nawet sarkazm. W pojęcie raju wpisany został ból. Przybyszów czekać tu może niestety wiele ciężkich przeżyć, i już nam wstyd za to, co ich może spotkać. Mało tego – sfera postrzegana przez przybywających z zewnątrz jako raj, dla wielu mieszkających w nim, rajem często wcale nie jest; raczej iluzją, którą ścigają, starając się przebrnąć przez gęstwinę codziennych zobowiązań i ograniczeń.

Zmaterializowany rysunek ogrodzenia uzmysławia pewien historyczny paradoks. Ludzie z naszej części Europy, którzy doświadczyli opresji totalitarnych systemów i znali ogrodzenia zagradzające im drogę wyjścia, teraz muszą się zmierzyć z sytuacją, że są wewnątrz ogrodzenia zagradzającego innym drogi wejścia. Niełatwo się im z tą sytuacją oswoić, i niełatwo poddać refleksji.

Mamy zatem postawiony na gruncie artystycznym i artystycznymi środkami ogólniejszy poznawczy temat czy problem. W jakiej sytuacji jesteśmy jako widzowie, a w jakiej jako jej uczestnicy w sferze społecznej? Jaka może być dynamika tej sytuacji? Jak powinniśmy reagować? Pewna jest tylko obecność ogrodzenia.

 

Grzegorz Borkowski

 

 

 

Od lewej: Jerzy Hejnowicz, Anna Bujak, Ryszard Ługowski

 

Jerzy Hejnowicz

Urodzony w 1962 roku w Poznaniu, Studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (obecnie UAP) w Poznaniu w latach 1985 –1990 na Wydziale Malarstwa Grafiki i Rzeźby, specjalizacja – grafika warsztatowa. Dyplom (z wyróżnieniem) w zakresie grafiki warsztatowej oraz rysunku zrealizowany w 1990 r. w pracowniach: prof. Zb.Lutomskiego (grafika) i prof. J.Kozłowskiego (rysunek).

Od 1990 roku pracownik dydaktyczny tejże uczelni.

Od 2007 roku Kierownik XIV Pracowni Rysunku.

Od 2008 -2016 pełnił funkcję Kierownika Katedry Rysunku UA w Poznaniu.

Działalność artystyczna w zakresie: grafiki warsztatowej, rzeźby, sztuki obiektu i instalacji, książki artystycznej.

Od 1988 roku udział w kilkudziesięciu wystawach zbiorowych w kraju i poza jego granicami min.: Niemcy, Rosja, Węgry, Wlk.Brytania, Włochy, Szwecja, Izrael.

Zrealizował ponad dwadzieścia wystaw indywidualnych.

 

Ważniejsze wystawy indywidualne:

2018 „Paradise II”, Miejski Ośrodek Sztuki , Gorzów Wlkp.

2017 „Stan zawieszenia”, Galeria KINO, Dolnośląskie Centrum Filmowe, Wrocław

2016 „Paradise”, Galeria Sztuki Współczesnej „Wozownia, Toruń

2009 „Paradoks w grochy“ Otwarta Pracownia, Kraków

2009 „Paradoks w grochy“ Galeria Działań, Warszawa

2009 „Czyje niebo“ podczas V Fetiwalu Sztuk Wizualnych „Inspiracje“, Szczecin

2008 „Mayday“ – rekonstrukcja“ Galeria grafiki Biblioteki Sztuki UZ, Zielona Góra

2006 „Mayday“ – rekonstrukcja“, Galeria „ON“, Poznań

2004 „Szepty i krzyki“, Galeria „AT“, Poznań

2003 „Horyzont zdarzeń“, Galeria „ON“, Poznań

2001 „Mayday“, Galeria „Labirynt 2, Lublin

2000 bez tytułu, Galeria „Kont“, Lublin

1998 „Poczekalnia 2“, Galeria „AT“, Poznań

1997 „Pracownia J.C.“, Galeria Sztuki współczesnej, BWA Sandomierz

1997 „Ze–wnętrza“, Państwowa Galeria Sztuki „Wieża Ciśnień“, Konin

1997 „Ze–wnętrza“, Galeria „ON“, Poznań

1995 bez tytułu, Galeria Miejska „Arsenał“,Poznań

1994 „Sortie“, Galeria „AT“, Poznań

1994 bez tytułu, Galeria Działań, Warszawa

1993 „Amsterdam“, MTP, Poznań

1992 „Po kole“, Międzynarodowe Centrum Sztuki , Poznań

1992 „Figury“, Galeria „AT“, Poznań

1992 „Adriatyk“, Galeria „Aula“, ASP Poznań

1991 „Rozmowy z martwą naturą“,“, Galeria „ON“, Poznań

1990 „Fala“, Galeria „Dno“, PWSSP Poznań

 

Ważniejsze wystawy zbiorowe:

2017 „35-lecie Galerii AT, Galeria AT, Poznań

2017 bez tytułu, podczas wystawy „Fetysz, Galeria Curators LAB, Poznań

2013 „Cela” podczas konferencji „Teraz rysunek, Aula UAP, Poznań

2012 “Still ON” Dawna Synagoga, Poznań

2011 “DNA” podczas Międzynarodowej Wystawy Rysunku pt: TABLICA/board” BWA Legnica

2011 Diagram Jerzemu Ludwińskiemu, Galeria Działań, Galeria Sztuki Współczesnej – Wozownia, Toruń.

2011 Diagram (Jerzemu Luwińskiemu) Mazowieckie Centrum Sztuki „Elektrownia“, Radom

2010 „Poz_Wro. Rozpoznanie miejsca“, ASP Wrocław

2010 „Diagram“ (Jerzemu Luwińskiemu), Galeria Działań, Warszawa

2010 „Kontakt“ podczas wystawy„ „Przestrzeń a czas personalny“, Mazowieckie Centrum Sztuki „Elektrownia“, Radom

2010 „Kontakt“ podczas wystawy„Cokolwiek“, Galeria Przychodnia, Poznań

2010 „Myśli nieuczesane“ , Galeria Działań, Warszawa

2009 2x„Poznań – Wrocław“ , BWA Leszno

2009 6 Międzynarodowe Triennale Grafiki – Kolor w Grafice, Toruń

2009 „My dzisiaj“ ASP Poznań

2009 Wystawa książki artystycznej, Biblioteka Narodowa, Warszawa

2007 „Mad“ podczas wystawy „Blisko/Daleko“, Galeria „AT“, Poznań

2007 „Manual CC“, Galeria „Kronika“, Bytom

2007 „Who are you today“ – Projekt dla Toskanii, Tuscan Alabaster Art Museum“, Volterra, Włochy

2007 „Cela“ podczas wystawy „Przestrzenie rysunku 2“ , Centrum Kultury Szamotuły

2005 „Humanoskop“ podczas wystawy „Galerie Non–Profit“, Stara Rzeźnia, Targi Sztuki – Poznań

2004 „Art Poznań Now“, Galeria „PATIO“, Łódź

2004 „Kolekcja II“ ASP Poznań

2003 „Przebudzenie się dla książki“,Galeria Działań, Warszawa

2003 „Tomograf“ podczas wystawy „Lekkość rzeczy“, CSW – Zamek Ujazdowski, Warszawa

2003 „siedem/siedem“, Muzeum Ziemi Lubuskiej, Zielona Góra

2002 „Watching Europe“, Palazzo Calabriesi, Viterbo, Włochy

2002 „Watching Europe“, CSW „Inner Spaces“, Poznań

2002 „Czarno – białe“, Galeria „AT“, Poznań

2001 „Cancel“ podczas wystawy „Dialog wewnętrzny 2“, BWA Zielona Góra

2001 „Nona“,Galeria „U Jezuitów“,Poznań

2000 III Międzynarodowa Wystawa Książki Artystycznej, Szekesfehervar, Węgry

1999 CSW „Inner Spaces“, Poznań

1999 „Konwersatorium“ podczas wystawy „ONI“, Galeria Prowincjonalna, Słubice

1998 „Poczekalnia“ podczas wystawy „Kilka prywatnych impulsów“, Galeria Miejska „Arsenał“, Białystok

1998 „Między gestem a dyskursem“, Instytut Kultury Polskiej, Berlin

1998 „Między gestem a dyskursem“,Galeria Prowincjonalna, Słubice

1998 „Na orbicie dryfującej książki“,Instytut Kultury Polskiej, Sztokholm, Szwecja

1998 „Olgierd Nowak 20 lat później“, Galeria „Wyspa“, Gdańsk

1997 „Na orbicie dryfującej książki“, Biblioteka Uniwersytecka, Kassel, Niemcy

1997 „Młoda Grafika Poznańska“, Galeria Prowincjonalna, Słubice

1996 „Obiekt Sztuki II“, Galeria Sztuki współczesnej, BWA Sandomierz

1996 „Moment Duchowy“ – plener, Monastyr w Jabłecznej

1996 „Grafika poza formatem“, Galeria Miejska „Arsenał“,Poznań

1996 „Grafika poza formatem“, Galeria „Kubus“, Hannover, Niemcy

1996 „Peryferia“, Galeria na Mieczykowej, Zielona Góra

1995 „Pracownia 108“, Galeria“Garbary 48“, Poznań

1995 „Nowa Grafika Polska“, Galeria Prowincjonalna, Słubice, Galeria „Gallus“, Frankfurt n /O, Niemcy

1995 „Nowa Grafika Polska“, BWA Gorzów Wlkp.

1994 „Vision Fest‘94“, Liverpool, Wlk.Brytania

1994 „Międzynarodowe Triennale Grafiki“, BWA Kraków

1994, „Biennale Grafiki Polskiej“, BWA Katowice

1993 III Międzynarodowe Biennale Grafiki, Gyor, Węgry

1993 „14 artystów z Polski“, Muzeum „Yad–Labanim“, Tel–Aviv, Izrael

1993 „Offene Ateliers‘93“, Bielefeld, Niemcy

1993 Wystawa Grafiki, Galeria „Rathaus“,Galeria „Lampenfabrik“,Galeria „Druckladen“, (Muzeum Gutenberga), Mainz, Niemcy

1992 „Współczesny Plakat i Grafika Polska“, Moskwa, Rosja

1991 „V Quadriennale drzeworytu i linorytu polskiego“, BWA Olsztyn

1991 „Międzynarodowe Triennale Grafiki“, BWA Kraków

1991 „10 x grafika poszukująca“,Galeria „ON“, Poznań

1990 „W stronę Poznania“, MTP Poznań

1990 „Byam Shaw School of Art“, Londyn, Wlk.Brytania

 

fot. Ignacy Skwarcan